Wojna polsko-bolszewicka

07.05.2015 aktualizacja 06.11.2017

Dr Witold Wasilewski: Polska w 1920 r. miała pomóc Ukrainie w odzyskaniu niepodległości

Dr Witold Wasilewski. Fot. PAP/N. Nowotnik Dr Witold Wasilewski. Fot. PAP/N. Nowotnik

Koncepcja federacyjna w odniesieniu do Ukrainy była koncepcją niepodległego państwa ukraińskiego, sprzymierzonego strategicznie z Polską przeciw Rosji. Ukraina miała być w przymierzu z Polską przeciwko Rosji tak czerwonej jak i białej. Polska miała pomóc Ukrainie w odzyskaniu niepodległości, co oznaczało automatycznie zawarcie sojuszu polityczno–wojskowego - mówi PAP dr Witold Wasilewski z IPN.

PAP: Jakie było tło porozumienia pomiędzy Petlurą a Piłsudskim?

Dr Witold Wasilewski: W momencie, w którym Józef Piłsudski mógł przystąpić do realizacji swoich koncepcji rozbicia imperium rosyjskiego "po szwach narodowych" w Rosji trwała wojna domowa między białymi a bolszewikami, którzy ostatecznie odnieśli w tym konflikcie zwycięstwo.

Równocześnie na Ukrainie podjęto próby organizacji narodowego państwa. W 1919 roku dochodzi do starcia polsko – ukraińskiego i był to paradoksalnie punkt wyjścia do porozumienia między Polską a Semenem Petlurą, szefem państwa ukraińskiego, a zarazem dowódcą armii ukraińskiej. Musiało wówczas dojść do wyznaczenia granicy przyszłych państw, które będą wchodzić w ten strategiczny sojusz, który był zgodny z koncepcją federacyjną Piłsudskiego.

PAP: Jakie były założenia tego sojuszu?

Dr Witold Wasilewski: Sojusz w istocie zakładał istnienie dwóch niepodległych państw: polskiego - co oczywiste - i ukraińskiego. Piłsudski przystąpił do realizacji koncepcji federacyjnej zawierając porozumienie z główną siłą ukraińską w tym momencie, czyli atamanem Semenem Petlurą. Zgodnie z umową Polska miała pomóc Ukrainie w odzyskaniu niepodległości, co oznaczało automatycznie zawarcie sojuszu polityczno–wojskowego. Po ustanowieniu państwa ukraińskiego w Kijowie polskie oddziały miały wycofać się i wrócić za Zbrucz. To była część pewnego historycznego ustępstwa, bo jak wiemy, nie miało być pełnego powrotu do granicy z 1772 roku, ani sprzed rozbiorów.

Dr Witold Wasilewski: Polska miała pomóc Ukrainie w odzyskaniu niepodległości, co oznaczało automatycznie zawarcie sojuszu polityczno–wojskowego. Po ustanowieniu państwa ukraińskiego w Kijowie polskie oddziały miały wycofać się i wrócić za Zbrucz. To była część pewnego historycznego ustępstwa, bo jak wiemy, nie miało być pełnego powrotu do granicy z 1772 roku, ani sprzed rozbiorów.

PAP: 7 maja 1920 roku wojska polskie i ukraińskie wkroczyły do Kijowa. Czy udało się zrealizować koncepcję Piłsudskiego?

Dr Witold Wasilewski: Ustanowiono rząd Izaaka Mazepy, ale główną postacią sceny politycznej był Petlura. Ta koncepcja federacyjna w odniesieniu do Ukrainy była po prostu koncepcją niepodległego państwa ukraińskiego, sprzymierzonego strategicznie z Polską przeciw Rosji. Ukraina miała być w przymierzu z Polską przeciwko Rosji tak czerwonej jak i białej.

Nie doszło jednak do realizacji tej koncepcji. 10 czerwca 1920 roku natężenie kontrofensywy sowieckiej było już tak duże, że Polacy byli zmuszeni odstępować z Ukrainy. Wkrótce nastąpiła ofensywa w głąb Polski. Po bitwie warszawskiej nastąpiła kontrofensywę armii polskiej, która nie sięgnęła jednak tak głęboko na wschód. Wojna polsko-bolszewicka zakończyła się podpisaniem pokoju ryskiego, w którym nie przewidywał powstania osobnego niepodległego państwa ukraińskiego. Powstała natomiast Ukraina sowiecka, będąca częścią ZSRS.

PAP: Dlaczego w 1920 roku nie powiodła się próba utworzenia niepodległej Ukrainy?

Dr Witold Wasilewski: Głównych powodów porażki upatruje się w fakcie, że Petlura nie uzyskał silnego wsparcia ze strony społeczeństwa ukraińskiego. Rzeczywiście było ono zdezorientowane sytuacją. Z jednej strony walczyli bolszewicy, z drugiej, o czym trzeba pamiętać, walczyły oddziały białych Rosjan, popieranych przez państwa Ententy. Państwa Europy zachodniej stawiały na białe armie. Chciały odbudowy Rosji, ale nie komunistycznej; nie chodziło im o powstanie niepodległego państwa ukraińskiego.

W ostatecznym rozrachunku militarna siła bolszewików okazała się zbyt duża. Państwo ukraińskie nie miało wystarczająco czasu na zorganizowanie się. W tej historycznej walce między Polską a Rosją, Polska występowała jako czynnik, który akceptował istotną zmianę – powstanie państwa ukraińskiego, a Rosja bolszewicka - nie.

W tej konfrontacji Rosja wygrała i to sprawiło, że nie powstało ukraińskie państwo sprzymierzone z Polską. Można powiedzieć, że realizacja tej koncepcji politycznej ograniczyła się w zasadzie do nieco ponad miesiąca. Świadomość narodowa na Ukrainie dopiero rodziła się. Siłą rzeczy poparcie społeczne dla powstającego państwa ukraińskiego nie mogło być tak duże, jak w przypadku odradzającej się Polski.

PAP: Jak w Polsce oceniano pomysł federacyjne Piłsudskiego?

Dr Witold Wasilewski: Stronnictwa polityczne i społeczeństwo było podzielone. Dla większości społeczeństwa oczywiście najważniejsze było po prostu powstanie państwa polskiego w granicach spełniających aspiracje narodowe. Narodowa Demokracja ciesząca się szerokim poparciem stawiała za cel utworzenie jednolitego, unitarnego państwa polskiego. Nie uważała, że sprawą istotną jest powoływanie niepodległego państwa ukraińskiego i w ogóle nie przewidywała tworzenia na Wschodzie jakiś tworów federacyjnych, czyli odtwarzania organizmu, który nawiązywać miał do unii polsko-litewskiej sprzed rozbiorów.

Rozmawiał Piotr Szakacz (PAP)

szk/ mjs/ ls/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL