Holokaust

11.11.2018

USA: debata nt. dziennika „polskiej Anny Frank” w Muzeum Holokaustu

W Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie odbyła się w czwartek debata nt. „Dziennika” Reni Spiegel, polskiej Żydówki, zamordowanej przez Niemców w przemyskim getcie w 1942 r. Zapiski „polskiej Anny Frank” opublikowano po polsku w 2016 r. jako „Dziennik 1939-1942”.

W piątek brytyjski dziennik "The Guardian" poinformował, że w 2019 r. planowana jest pełna 700-stronicowa edycja dziennika w tłumaczeniu z polskiego na język angielski. Publikacja zostanie przygotowana przez brytyjski dom wydawniczy St. Martin's Press.

W Stanach Zjednoczonych fragmenty pamiętników Reni Spiegel ukazały się już w tym tygodniu. Opublikowano je w listopadowym numerze "Smithsonian Magazine" - poświęconym niemal w całości pamiętnikarzom Holokaustu.

Dzienniki Reni Spiegel, która w styczniu 1939 roku zamieszkała u swych dziadków w okupowanym przez ZSRR Przemyślu i stała się uczennicą tamtejszego Gimnazjum Żeńskiego im. Marii Konopnickiej, obejmują okres od jej przyjazdu do Przemyśla aż do momentu, kiedy opuściła przemyskie getto i zaczęła się ukrywać.

Po agresji III Rzeszy na ZSRR i zajęciu centrum Przemyśla przez nazistów, Renia wraz ze swą młodszą o 6 lat siostrą Arianą - polską Shirley Temple, która w dwudziestoleciu międzywojennym kilkakrotnie wystąpiła na scenie "Cyrulika Warszawskiego" i w epizodach paru filmów fabularnych, została przesiedlona do getta.

Zastrzelono ją na ulicy krótko po jej osiemnastych urodzinach 30 lipca 1942 roku.

W czwartkowym spotkaniu poświęconym "pamiętnikarzom Holokaustu" zorganizowanym wspólnie przez Muzeum Holokaustu i Smithsonian Institutions wzięła udział m.in. ocalała z Shoah młodsza siostra Reni Spiegel – Ariana tj. Elżbieta, a po osiedleniu się w Stanach Zjednoczonych – Elizabeth Bellak oraz jej córka Alexandra Renata Bellak, która przyczyniła się po latach do odkrycia dziennika. Zalegał on wśród rodzinnych pamiątek. Ocalałe z Shoah matka i siostra Reni odczuwały zbyt wielki ból, by móc się z nim zapoznać.

Debata nt. dziennika Reni Spiegel została zorganizowana przez Muzeum Holokaustu w przededniu kolejnej rocznicy tzw. Nocy kryształowej - serii pogromów dokonanych przez nazistowskie bojówki w nocy z 9 na 10 listopada 1938 r. - przypomniał w swym wprowadzeniu do dyskusji Ron Coleman – główny archiwista Muzeum Holokaustu.

"Kristallnacht była pierwszą poważną zapowiedzią zagłady europejskich Żydów" - zaznaczył. I dodał: "Dziennik Reni Spiegel to osobista relacja bezpośredniego świadka wydarzeń i historia dojrzewania, a także pierwszej miłości młodej kobiety, obdarzonej nieprzeciętnym talentem literackim".

Zwrócił też uwagę na fakt, że dziennik Reni Spiegel w przeciwieństwie do pamiętników innych ofiar Holokaustu ma swoje zakończenie, które dopisał narzeczony Reni - Zygmunt Schwarzer. Nazajutrz po śmierci Reni zastrzelonej razem z jego rodzicami na ulicy Moniuszki w Przemyślu. zanotował w należącym do niej dzienniku: "Trzy strzały. Trzy życia stracone! […] Wszystko, co słyszę to trzy strzały, strzały, strzały… Moja najdroższa Renusiu, ostatni rozdział twojego dziennika jest zakończony" – napisał.

Schwarzer (1923-1992) przeżył pobyt w obozach koncentracyjnych, ukończył medycynę w Heidelbergu, a po wojnie osiedlił się w Nowym Jorku, gdzie wcześniej osiedliła się matka Reni, Róża. To właśnie jej Schwarzer przekazał dziennik Reni. Po jej śmierci Eżbieta (Elizabeth) Bellak przechowywała go w sejfie w banku.

W 2014 r. zaproponowała zapoznanie się z dziennikami Tomaszowi Magierskiemu, polskiemu filmowcowi. Magierski – jak powiedział w rozmowie z PAP - "zgodził się przeczytać pamiętniki Reni z grzeczności". Ostatecznie jednak "nie mógł się oderwać od ich lektury przez cztery kolejne dni". "Poczułem olbrzymią odpowiedzialność za to, co mam w rękach" – wyznał.

"Renia jest starsza niż Anna Frank. Jest dojrzalsza i oczytana. Jest także zakochana. Żyła w innym miejscu Europy, w związku z czym rozumie uwarunkowania polityczne i opisuje dwie okupacje, jakie przeżyła, sowiecką a później niemiecką" – powiedział Magierski.

Mieszkający w Nowym Jorku w Nowym Jorku reżyser pracuje obecnie nad filmem dokumentalnym o życiu Reni Spiegel. Jego premierę zaplanowano na przyszły rok.

Z Waszyngtonu Tadeusz Zachurski (PAP)

tzach/ mars/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL