Daty

Kalendarz historyczny

5.10

  • 1964 / 55 LAT TEMU

    Melchior Wańkowicz - 1963 r. Fot. PAP/CAF/S. Dąbrowiecki

    Władze komunistyczne aresztowały Melchiora Wańkowicza, sygnatariusza „Listu 34”, protestującego przeciwko polityce kulturalnej PRL; oskarżony o przekazywanie za granicę „materiałów godzących w Polskę” i współpracę z Radiem Wolna Europa, skazany został na trzy lata więzienia; w areszcie spędził pięć tygodni, władze chciały, aby pisarz zwrócił się z prośbą o ułaskawienie, kiedy tak się nie stało, wstrzymano wykonanie wyroku.

  • 1939 / 80 LAT TEMU

    Kapitulacja polskich wojsk. Kock, 05.10.1939. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    Pod Kockiem zakończyła się ostatnia bitwa wojny obronnej 1939 r. stoczonej przez Samodzielną Grupę Operacyjną „Polesie” pod dowództwem gen. Franciszka Kleeberga. Datę przyjmuje się za koniec regularnej wojny obronnej wobec agresji III Rzeszy Niemieckiej i Związku Sowieckiego.

  • 2014 / 5 LAT TEMU

    Aktorka Anna Przybylska. Fot. PAP/M. Bielecki

    W Gdyni zmarła Anna Przybylska, aktorka i fotomodelka, znana m.in. z seriali „Złotopolscy”, „Daleko od noszy” i „Klub szalonych dziewic” oraz z filmów: „Sezon na leszcza”, „Sęp”, „Rh+”, „Kariera Nikosia Dyzmy” i „Superprodukcja”, „Dzień świra”, „Złoty środek” i „Bilet na Księżyc”.

  • 2012 / 7 LAT TEMU

    W Opolu zmarł Stefan Leletko, sztangista, mistrz świata i Europy, rekordzista świata, dwukrotny olimpijczyk.

  • 2007 / 12 LAT TEMU

    Pomnik upamiętniający ofiary Zbrodni Katyńskiej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Fot. PAP/L. Szymański

    Oficerowie polscy zamordowani w 1940 r. przez NKWD w Katyniu, Charkowie i Twerze otrzymali pośmiertnie awanse na wyższe stopnie wojskowe i służbowe.

  • 2007 / 12 LAT TEMU

    Władysław Kopaliński. Fot. PAP/L. Szymański

    W Warszawie zmarł Władysław Kopaliński, leksykograf, tłumacz i wydawca.

  • 2005 / 14 LAT TEMU

    W Tel Awiwie zmarł Natan Gross, scenarzysta, producent, reżyser i teoretyk filmu. Urodzony w 1919 roku w Krakowie, wyemigrował do Izraela w roku 1950.

  • 2001 / 18 LAT TEMU

    Jan Lenica. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Berlinie zmarł Jan Lenica, grafik, twórca filmów animowanych, jeden z przedstawicieli polskiej szkoły plakatu.

  • 2001 / 18 LAT TEMU

    W Warszawie zmarła Monika Żeromska, pisarka i malarka, córka Stefana Żeromskiego.

  • 2000 / 19 LAT TEMU

    Premiera pierwszego odcinka serialu „Plebania”.

  • 1998 / 21 LAT TEMU

    Pokojową Nagrodę Nobla otrzymał XVI Dalajlama Tenzin Gjaco.

  • 1993 / 26 LAT TEMU

    W Krakowie zmarł Jerzy Broszkiewicz, literat, autor powieści dla młodzieży („Wielka, większa i największa”, „Ci z dziesiątego tysiąca”) i dorosłych („Oczekiwanie”, „Kształt miłości”), dramatów i scenariuszy filmowych.

  • 1986 / 33 LATA TEMU

    Telewizja Polska wyemitowała pierwszy odcinek programu Michała Fajbusiewicza „997”.

  • 1983 / 36 LAT TEMU

    Dyplom i medal Pokojowej Nagrody Nobla, który otrzymał Lech Wałęsa. Fot. PAP/T. Gzell

    Lech Wałęsa został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla

  • 1982 / 37 LAT TEMU

    Władysław Frasyniuk. Fot. PAP/CAF/A. Hawałej

    Stan wojenny: we Wrocławiu SB aresztowała Władysława Frasyniuka, przewodniczącego Regionalnego Komitetu Strajkowego Regionu Dolnego Śląska oraz współzałożyciela i członka powstałej w kwietniu 1982 r. Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność”.

  • 1982 / 37 LAT TEMU

    Romuald Spasowski. Fot. PAP/CAF Archiwum

    Stan wojenny: Izba Wojskowa Sądu Najwyższego skazała zaocznie na karę śmierci Romualda Spasowskiego, ambasadora PRL w Stanach Zjednoczonych, który po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego poprosił władze USA o azyl polityczny.

  • 1979 / 40 LAT TEMU

    Zygmunt Hertz. Źródło: Wikimedia Commons

    W Maisons-Laffitte zmarł Zygmunt Hertz, pisarz, publicysta, współzałożyciel Instytutu Literackiego.

  • 1979 / 40 LAT TEMU

    Literacką Nagrodę Nobla otrzymał Izaak Bashevis Singer, żydowski pisarz, urodzony w Radzyminie.

  • 1974 / 45 LAT TEMU

    W Zakopanem urodził się Robert Mateja, skoczek i trener narciarski, pięciokrotny mistrz Polski, zwycięzca Pucharu Kontynentalnego w 2004 roku.

  • 1973 / 46 LAT TEMU

    Mieczysław Stoor. Fot. PAP/CAF/W. Rozmysłowicz

    W Kraśniku, w czasie kręcenia zdjęć do filmu „Gniazdo” zmarł tragicznie Mieczysław Stoor, aktor teatralny, filmowy i kabaretowy, znany m.in. z ról Hlawy w „Krzyżakach”, „Byka” w „Chudy i inni” oraz sturmführera Staedtke w „Stawce większej niż życie”.

  • 1969 / 50 LAT TEMU

    BBC wyemitowało pierwszy odcinek satyrycznego programu „Latający cyrk Monty Pythona”.

  • 1967 / 52 LATA TEMU

    W Nowej Soli urodził się Krzysztof Kiljański, wokalista.

  • 1967 / 52 LATA TEMU

    Premiera serialu telewizyjnego „Niewiarygodne przygody Marka Piegusa” w reżyserii Mieczysława Waśkowskiego.

  • 1967 / 52 LATA TEMU

    Zygmunt Zaremba. Źródło: Wikimedia Commons

    W Sceaux koło Paryża zmarł Zygmunt Zaremba, działacz socjalistyczny, członek władz naczelnych PPS w latach 1919-1939; po wybuchu wojny współzałożyciel PPS-WRN; członek Rady Jedności Narodowej (1944); od 1946 r. na emigracji.

  • 1965 / 54 LATA TEMU

    W Krakowie otwarto Miasteczko Studenckie Akademii Górniczo-Hutniczej zaprojektowane przez Tomasza Mańkowskiego.

  • 1962 / 57 LAT TEMU

    W Garwolinie urodziła się Sylwia Wysocka, aktorka.

  • 1961 / 58 LAT TEMU

    Premiera filmu Blake’a Edwardsa „Śniadanie u Tiffany’ego” wg noweli Trumana Capote z Audrey Hepburn w roli głównej.

  • 1955 / 64 LATA TEMU

    W Warszawie urodził się Michał Lorenc, kompozytor muzyki filmowej.

  • 1954 / 65 LAT TEMU

    W Zakopanem urodził się Ryszard Gajewski, himalaista, współautor wraz z Maciejem Berbeką pierwszego zimowego wejścia na ośmiotysięcznik Manaslu (12.01.1984).

  • 1951 / 68 LAT TEMU

    Adam Ferency. Fot. PAP/M. Kłoś

    W Warszawie urodził się Adam Ferency, aktor, przez wiele lat związany z Teatrem na Woli i Teatrem Współczesnym w Warszawie, od 1994 r. w stołecznym Teatrze Dramatycznym; wystąpił m.in. w filmach „Przesłuchanie”, „Matka Królów”, „Pornografia”, „Jasminum”, „1920 Bitwa Warszawska” oraz serialu „Boża podszewka”.

  • 1950 / 69 LAT TEMU

    Łukasz Ciepliński „Pług”. Fot. IPN

    Przed Rejonowym Sądem Wojskowym w Warszawie rozpoczął się proces IV Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Zapadło siedem wyroków śmierci.

  • 1944 / 75 LAT TEMU

    W Gdowie urodził Andrzej Zieliński, kompozytor, pianista i wokalista zespołu Skaldowie.

  • 1941 / 78 LAT TEMU

    Helena Majdaniec. Fot. PAP/C.Langda

    W Mylsku na Wołyniu urodziła się Helena Majdaniec, piosenkarka.

  • 1939 / 80 LAT TEMU

    Adolf Hitler podczas defilady w Warszawie. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    W Warszawie Adolf Hitler odebrał defiladę oddziałów Wehrmachtu.

  • 1939 / 80 LAT TEMU

    Obrońcy Poczty Polskiej w Gdańsku w niemieckiej niewoli. Źródło: Wikimedia Commons

    Niemcy rozstrzelali 38 obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku.

  • 1939 / 80 LAT TEMU

    W Warszawie zmarł Ludwik Urstein, pianista i pedagog, zwany „królem akompaniatorów”, brat psychiatry Maurycego Ursteina i aktora Józefa „Pikusia” Ursteina.

  • 1938 / 81 LAT TEMU

    W Wilnie zmarł Marian Zdziechowski, slawista, filozof kultury, krytyk literacki i publicysta, profesor Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie. 

  • 1938 / 81 LAT TEMU

    Z wieżowca Prudential w Warszawie wyemitowano po raz pierwszy w Polsce eksperymentalny program telewizyjny.

  • 1938 / 81 LAT TEMU

    Faustyna Kowalska. Fot. PAP/M.Bednarski

    W Łagiewnikach koło Krakowa zmarła Faustyna Kowalska, zakonnica, mistyczka; kanonizowana w 2000 r. przez papieża Jana Pawła II.

  • 1936 / 83 LATA TEMU

    Vaclav Havel. Fot. PAP/EPA

    W Pradze urodził się Vaclav Havel, dramatopisarz, eseista, uczestnik Praskiej Wiosny, współzałożyciel opozycyjnej Karty 77. Po upadku władzy komunistycznej w 1989 r. wybrany na prezydenta Czechosłowacji (1989-1992). Po jej rozpadzie prezydent Czech w latach 1993-2003.

  • 1933 / 86 LAT TEMU

    Proces brzeski w Sądzie Okręgowym w Warszawie - oskarżeni Kazimierz Bagiński, Wincenty Witos i Herman Lieberman (stoją od prawej) podczas przerwy w procesie. Fot. NAC

    Sąd Najwyższy zatwierdził wyrok w tzw. sprawie brzeskiej.

  • 1931 / 88 LAT TEMU

    Samolot „Miss Veedol” (jednopłatowiec) przeleciał nad Oceanem Spokojnym bez śródlądowania; był to pierwszy taki przelot w historii.

  • 1927 / 92 LATA TEMU

    W Los Angeles zmarł Sam Warner, współzałożyciel i dyrektor wytwórni filmowej Warner Bros., urodzony w Krasnosielcu, obecnie w woj. mazowieckim.

  • 1925 / 94 LATA TEMU

    W szwajcarskim Locarno rozpoczęła się międzynarodowa konferencja na której zapadły ustalenia dotyczące zachodniej granicy Niemiec.

  • 1924 / 95 LAT TEMU

    W Warszawie urodził się Andrzej Wolski, ps. Jur, żołnierz Szarych Szeregów, dowódca plutonu „Felek” w batalionie „Zośka”, uczestnik Powstania Warszawskiego, więziony przez władze PRL.

  • 1921 / 98 LAT TEMU

    W Londynie założono PEN Club – międzynarodowe stowarzyszenie pisarzy i poetów, które opowiada się za swobodną wymianą twórczości, przeciw antagonizmom narodowym, klasowym, rasowym oraz dyktaturom i cenzurze.

  • 1918 / 101 LAT TEMU

    W okolicach Vouziers w Ardenach zginął w walce powietrznej Roland Garros, francuski pilot, jeden z pionierów lotnictwa; w 1913 r. jako pierwszy przeleciał nad Morzem Śródziemnym. 

  • 1913 / 106 LAT TEMU

    W Warszawie urodził się Stanisław Żaryn, architekt, konserwator zabytków, w czasie wojny żołnierz AK i NSZ, uczestnik Powstania Warszawskiego; po wojnie pracownik Biura Odbudowy Stolicy.

  • 1909 / 110 LAT TEMU

    W Moskwie urodził się Zbigniew Koczanowicz, aktor, reżyser.

  • 1909 / 110 LAT TEMU

    W Bliżynie koło Skarżyska-Kamiennej urodził się Edward Osóbka-Morawski, działacz socjalistyczny, współzałożyciel i wiceprzewodniczący KRN, od 1944 r. przewodniczący PKWN, a następnie premier tzw. Rządu Tymczasowego uznawanego przez ZSRS. W latach 1945-1947 premier Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej.

  • 1908 / 111 LAT TEMU

    Bułgaria ogłosiła deklarację niepodległości.

  • 1902 / 117 LAT TEMU

    W Połtawie urodził się Michał Kondracki, kompozytor i publicysta muzyczny.

  • 1889 / 130 LAT TEMU

    Pierwsze wejście na szczyt Kilimandżaro – pierwszymi zdobywcami byli Niemiec Hans Meyer i Austriak Ludwig Purtscheller.

  • 1878 / 141 LAT TEMU

    W Makowie Podhalańskim urodził się Ryszard Ordyński, reżyser teatralny i filmowy, scenarzysta.

  • 1874 / 145 LAT TEMU

    W Bonikowie urodził się Alfred Chłapowski, polityk, ekonomista, poseł do Reichstagu, minister rządu Wincentego Witosa, ambasador RP we Francji.

  • 1868 / 151 LAT TEMU

    We Lwowie Sejm Krajowy dla Galicji uchwalił jedną z pierwszych na świecie ustaw o ochronie gatunkowej zwierząt; uchwalony akt prawny dotyczył ochrony świstaka i kozicy w Tatrach.

  • 1864 / 155 LAT TEMU

    W Besancon urodził się Louis Lumiere, wynalazca, pionier kinematografii.

  • 1842 / 177 LAT TEMU

    W Pilznie mistrz piwowarski Josef Groll opracował recepturę piwa typu pilzner.

  • 1831 / 188 LAT TEMU

    20-tysięczny korpus pod dowództwem gen. Macieja Rybińskiego przekroczył granicę pruską na rzece Pisie i złożył broń. Żołnierze korpusu i towarzyszący im członkowie Rządu Narodowego zostali internowani.

  • 1830 / 189 LAT TEMU

    W Petersburgu zmarł Józef Oleszkiewicz, malarz, członek Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, wolnomularz, uwieczniony przez Adama Mickiewicza w „Ustępie” III części „Dziadów”.

  • 1813 / 206 LAT TEMU

    Nad rzeką Thames w Ontario w bitwie pomiędzy oddziałami amerykańskimi i siłami brytyjsko-indiańskimi poległ Tecumseh, wódz plemienia Szaunisów; dążył do zjednoczenia Indian i zawiązania federacji mającej na celu odzyskanie utraconych przez nich ziem. 

  • 1807 / 212 LAT TEMU

    Książę Józef Poniatowski. Źródło: CBN Polona

    Książę Józef Poniatowski mianowany został ministrem wojny Księstwa Warszawskiego i naczelnym wodzem armii polskiej.

  • 1802 / 217 LAT TEMU

    We Franpolu urodził się Maurycy Gosławski – poeta, żołnierz Powstania Listopadowego, uczestnik konspiracyjnej wyprawy Józefa Zaliwskiego.

  • 1793 / 226 LAT TEMU

    Rewolucyjna Francja wprowadza nowy kalendarz.

  • 1789 / 230 LAT TEMU

    W Strzeszynku pod Poznaniem urodził się Leon Przyłuski, arcybiskup gnieźnieński i poznański, prymas Polski w latach 1845-1865.

  • 1789 / 230 LAT TEMU

    W Paryżu marsz kobiet na rezydencję królewską w Wersalu zmusił Ludwika XVI do uznania „Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela”.

  • 1767 / 252 LATA TEMU

    Nikołaj Repnin. Źródło: Wikimedia Commons

    W Warszawie pod nadzorem rosyjskiego ambasadora Nikołaja Repnina rozpoczął obrady sejm nadzwyczajny. Uchwalono m.in. prawa kardynalne, w tym wolną elekcję, liberum veto, prawo wypowiadania posłuszeństwa królowi.

  • 1763 / 256 LAT TEMU

    W Dreźnie zmarł August III Wettyn, elektor saski i król Polski od 1733 r.

  • 1733 / 286 LAT TEMU

    We wsi Kamień pod Warszawą szlachta, w obecności rosyjskich wojsk, wybrała na króla Polski elektora saskiego Fryderyka Augusta, który przyjął imię Augusta III.

  • 1716 / 303 LATA TEMU

    Inscenizacja szarży husarii podczas Święta Wilanowa. 2005 r. Fot. PAP/P. Kula

    Pod Kowalewem na Pomorzu została stoczona bitwa pomiędzy oddziałami konfederacji tarnogrodzkiej a wojskami Augusta II Mocnego; bitwa ta znana jest z tego, że w jej trakcie doszło do jednej z ostatnich szarż husarii.

  • 1713 / 306 LAT TEMU

    W Langres we Francji urodził się Denis Diderot, filozof, pisarz, współtwórca "Wielkiej encyklopedii francuskiej", autor powieści, opowiadań, sztuk teatralnych i powiastek filozoficznych. 

  • 1523 / 496 LAT TEMU

    W Szczecinie zmarł Bogusław X Wielki, książę pomorski.

  • 1356 / 663 LATA TEMU

    Kazimierz III Wielki - reprodukcja rysunku Jana Matejki. Fot. PAP/Reprodukcja

    Król Kazimierz Wielki wydał edykt powołujący Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego oraz Sąd Sześciu Miast – królewskie sądy odwoławcze w sprawach dotyczących prawa magdeburskiego.

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL