Europa i świat 1918-1939

09.10.2019

„Dwór na wulkanie”

autor: Janina Konarska
wyd. Ośrodek KARTA wyd. Ośrodek KARTA

„Ten dziennik, który pisać zaczęłam, będzie spowiednikiem moim, dlatego nie chcę zapisywać dzień po dniu wszystkich wypadków mojego życia, ale tylko takie chwile, w których potrzebuję się wynurzyć ze wszystkimi mymi uczuciami” – zanotowała Janina Konarska w poniedziałek 11 marca 1895 r.

Janina Konarska (1880–1948) była córką Karola Augusta Fulde i Heleny z Rauszerów. Wychowywała się w Radomiu, a po ślubie z Maksymilianem Jaxa-Konarskim w 1907 r. zamieszkała w jego majątku Kluczewsko. Jaxa-Konarski był aktywnym działaczem społecznym, członkiem m.in. Związku Zmian i Okręgowego Towarzystwa Rolniczego. Po 1920 r. Konarscy nadal pozostali w Kluczewsku. W 1937 r., po śmierci Maksymiliana, majątek przejęły dzieci: Stanisław, Krystyna i Andrzej. W czasie okupacji Janina została wysiedlona z dworu – zamieszkała w służbówce. Zaangażowała się w działalność Wojskowej Służby Kobiet AK. W skutek reformy rolnej  w 1944 r. rodzina utraciła majątek, a Janina zamieszkała w Gdańsku. 

Autorka prowadziła dziennik przez dłuższy czas – zaczęła jako nastolatka, a skończyła jako dorosła kobieta. W tym czasie nastąpiły zmiany zarówno w życiu społecznym, jak i jednostkowym. Lata, jakie opisuje Konarska, są przełomowe. Jak czytamy we wprowadzeniu, „zachodzące wówczas przemiany polityczne, społeczne i obyczajowe przenoszą Autorkę ze świata XIX-wiecznego we współczesność”. 

W dziennikach Konarskiej w realia salonu i dworu wkrada się świat zewnętrzny: rewolucja 1905 r., wybuch I wojny światowej, przetaczanie się przez ziemie polskie kolejnych frontów, formowanie się niepodległości. Notowane na bieżąco wrażenia autorki pozwalają poczuć codzienność tej niezwykłej epoki, a także poznać z bliska ją samą.

„Widzenie świata przez Konarską bez wątpienia kształtuje jej kobieca perspektywa. Z jednej strony śledzi ona z zapałem doniesienia prasowe, a z drugiej – jej rzeczywistość stanowi dom, rodzina, służba, działalność charytatywna. Konarska notuje też dziejące się na jej oczach przemiany w sytuacji kobiet; pierwsze wybory z ich udziałem, rosnące zaangażowanie w życie społeczne” – wskazuje Anna Richter. 

Dziennik Konarskiej jest również zapisem obyczajowości i mentalności tamtego czasu. „To świat z góry narzuconych ról kobiet i mężczyzn, salonowego życia, podróży po Europie, aranżowanych małżeństw, robót ręcznych, dożynek – bardzo malowniczy, choć niekiedy uwierający Autorkę jak gorset” – czytamy. 

Ostatni wpis w dzienniku pochodzi z 14 sierpnia 1920 r. „Przeżywamy straszne chwile. To już fakt, że bolszewicy chcą zdobyć Warszawę, a może i dalej się posuną. A co wtedy? Wojska nasze cofają się ku Wiśle – tam się ten dramat dziejowy rozegra” – czytamy. 

„Odczucia Janiny Konarskiej mają rzecz jasna charakter bardzo subiektywny, toteż nie mogą być podstawą daleko idących uogólnień. Są natomiast interesującym świadectwem, które razem z podobnymi zapisami pozwalają lepiej zrozumieć realia powszedniości na przełomie XIX/XX wieku” – napisał Andrzej Chojnowski w posłowiu. 

„Dwór na wulkanie. Dziennik ziemianki z przełomu epok 1895–1920” Janiny Konarskiej, w opracowaniu Anny Richter, ukazał się nakładem Ośrodka KARTA w ramach serii „Świadectwa”.

Anna Kruszyńska (PAP)

akr/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL