Stalinizm

03.03.2017

Wystawa plenerowa o oddziale leśnym „Tarzana”

„Walczyli o Polskę, w którą wierzyli – żołnierze Tarzana” „Walczyli o Polskę, w którą wierzyli – żołnierze Tarzana”

O losach partyzanckiego oddziału leśnego dowodzonego przez Tadeusza Gajdę, o jego członkach, aresztowaniu dowódcy i wykonaniu wyroku śmierci opowiada wystawa plenerowa „Walczyli o Polskę, w którą wierzyli – żołnierze Tarzana”, którą można oglądać w Stalowej Woli.

Wystawa przybliża postać dowódcy, jego podkomendnych, współpracowników, którzy w latach 1944–1946 współtworzyli polskie podziemie niepodległościowe; prowadzi zwiedzających przez działalność oddziału działającego głównie na terenie dawnego powiatu tarnobrzeskiego i niżańskiego, przez jego najważniejsze akcje, aż do aresztowania Tarzana i wykonania wyroku śmierci.

Na ekspozycję składa się 36 wielkoformatowych plansz z fotografiami, pochodzących głównie z zachowanego archiwum rodzinnym Gajdów.

„To wyjątkowa sytuacja, gdyż po wielu innych działaczach podziemia została niekiedy tylko pseudonim lub bezimienna mogiła. Rodziny bardzo często niszczyły fotografie i dokumenty, które w oczach komunistycznych władz mogłyby je obciążać” – zauważyła koordynatorka wystawy Aneta Garanty.

Fotografie uzupełniają informacje uzyskane ze wspomnień żony „Tarzana” – Jadwigi oraz z akt operacyjnych milicji.

Garanty zauważyła, że dzięki przekazom obu stron ukazano skrajności w ocenie działań oddziału. „Zwolennicy uznawali jego członków za patriotów ratujących społeczeństwo przed rabunkami, gwałtami, wywózką na Sybir i pewną śmiercią. Z kolei dla komunistycznych władz ten sam oddział był bandą zajmującą się rozbojami i rabunkiem, która próbuje rozsadzić od wewnątrz powojenny ustrój” – mówiła koordynatorska wystawy.  

W historii przedstawionej na wystawie nie zabrakło także opowieści i wątków z życia rodzinnego konspiratorów.

Ekspozycję przygotowaną z okazji Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych można będzie oglądać na Rynku w Stalowej Woli–Rozwadowie do końca maja.

Tadeusz Gajda „Tarzan” urodził się w 1924 r. w Charzewicach (obecnie osiedle Stalowej Woli). W czasie okupacji niemieckiej mieszkał wraz z rodziną w Nisku, gdzie jego ojciec pracował na poczcie. W 1941 r. jako 17-latek, zachęcony przez ojca Józefa, ps. Zawisza, wstąpił do Narodowej Organizacji Wojskowej i przyjął pseudonim Tarzan.

Po dekonspiracji w październiku 1943 r. przeszedł do oddziału Franciszka Przysiężniaka ps. Ojciec Jan, działającego w Lasach Janowskich na Lubelszczyźnie. W tym samym oddziale znaleźli się jego ojciec, stryj, stryjeczny brat. W czerwcu 1944 r. wzięli udział w jednej z największych bitew z Niemcami na Porytowym Wzgórzu, zakończonej zwycięstwem partyzantów.

Uciekając przed poszukującymi go od września 1944 r. NKWD i UB, wstąpił do 25. Pułku Piechoty LWP w Rzeszowie, jednak zagrożony aresztowaniem za przynależność do AK – zdezerterował.

Powrócił w rodzinne strony, gdzie znalazł się w podziemiu antykomunistycznym. W marcu 1945 roku na mocy rozkazu Komendanta Oddziałów Leśnych Okręgu Rzeszowskiego NZW mianowano Tadeusza Gajdę „Tarzana” jednym z dowódców oddziałów leśnych.  

Do zadań członków podziemia antykomunistycznego należało m.in. odbijanie z aresztów i więzień osób osadzonych tam przez UB i MO, działania propagandowe, wywiadowcze oraz likwidacyjne, wymierzone w prześladowców i niebezpiecznych konfidentów.

W lutym 1946 r. „Tarzan” został dowódcą tarnowskiego oddziału Pogotowia Akcji Specjalnej przy Narodowym Zjednoczeniu Wojskowym, a w maju otrzymał nominację na kapitana.

Po rozpracowaniu przez bezpiekę podziemia niepodległościowego w Tarnowie, na początku sierpnia 1946 r. został aresztowany. Był przetrzymywany i przesłuchiwany w więzieniach PUBP w Tarnowie, a później w Krakowie. 27 września tamtejszy Wojskowy Sąd Rejonowy skazał go na karę śmierci. Wyrok przez rozstrzelanie wykonano 14 października 1946 r. w więzieniu na Montelupich. Tadeusz Gajda pozostawił żonę i dwójkę małych dzieci.

Agnieszka Pipała (PAP)

api/ agz/

 

 

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL